صفحه نخست
درباره ما
آموزش
معرفی خدمات
تماس با پزشک
آخرین رویدادها
فواید زردچوبه
🔶محققان با بررسی فواید احتمالی زردچوبه، به حقایق جالبی دست یافتند. مصرف تنها یک قاشق چای خوری زردچوبه در غذا می تواند باعث تغییر بزرگی بر روی ژن هایی که با بروز سرطان، آلرژی و حتی افسردگی شود. اما جالب تر از آن این است که مصرف قرص یا...
ادامه خبر
استفاده بیش از اندازه از مکمل ها می تواند شانس ابتلا به سرطان را افزایش دهد
در مجمع سالانه انجمن مطالعات سرطان امریکا که در فیلادلفیا برگزار شد، شواهدی ارائه شد که نشان می داداستفاده بیش از اندازه از مکمل های غذایی به خصوص مکمل های بتاکاروتن ، فولیک اسید و ویتامین E می تواند خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهد. استفاده بیش از حد از...
ادامه خبر

تماس با پزشک
روزهای شنبه، دوشنبه و چهار شنبه از ساعت 16 الی 20 با تعیین وقت قبلی
نشانی: تهران - خیابان فاطمی غربی - بعد از چهار راه کارگر - نبش سیندخت شمالی - پلاک 13 - طبقه 3 - واحد 7
تلفن: 66569588-021 ، 66569587-021

محل تبلیغات


رادیوتراپی چیست و از دستگاه های رادیوتراپی چه می دانیم؟



مقدمه:

رادیوتراپی چیست؟


رادیوتراپی یا رادیاسیون انکولوژی استفادۀ پزشکی از پرتوهای یونیزان به عنوان قسمتی از درمان سرطان برای کنترل یا کشتن سلول های بدخیم است. رادیوتراپی می تواند بعضی از سرطان هایی که محدود به قسمتی از بدن هستند را درمان و معالجه کند. هم چنین رادیوتراپی می تواند به عنوان قسمتی از معالجه باشد و از عود تومور بعد از جراحی برداشت تومور بدخیم (برای مثال ، مراحل اولیه سرطان پستان) جلوگیری کند. پرتودرمانی اثر شیمی درمانی را افزایش می دهد و در تومورهای حساس، قبل، بعد و همزمان با شیمی درمانی استفاده می شود.
از رادیوتراپی به دلیل توانایی اش در کنترل رشد سلول، در درمان سرطان استفاده می شود. پرتوهای یونیزان،به DNA بافت تحت تابش آسیب می زند و باعث مرگ سلولی می شود. برای حفظ بافت سالم (مانند پوست یا ارگان هایی که در مسیر تابش پرتو به تومور هستند) باریکه های پرتوی شکل داده شده در زوایای مختلف به تومور تابیده می شود تا بیشترین میزان دز در تومور جذب شود نه بافت های سالم اطراف.
گاهی ناحیۀ درمانی علاوه بر خود تومور، شامل گره های لنفاوی هم می شود (اگر دیده شده است که درگیری دارد یا شک به درگیری آن وجود دارد) . به خاطر عدم قطعیت در یکسان بودن وضعیت بیمار و حرکت های درون بدن، باید در ناحیۀ درمانی علاوه بر خود تومور حاشیه ای از بافت سالم هم وجود داشته باشد. این عدم قطعیت ها می توانند در نتیجۀ حرکت های داحلی بدن (مانند تنفس یا پر و خالی شدن مثانه) و حرکت علامت های سطح پوست (که برای تعیین ناحیۀ تومور روی بدن گذاشته می شود) به وجود آید.
رادیاسیون اُنکولوژی تخصص پزشکی مرتبط با تجویز تابش است، و متمایز از رادیولوژی، استفاده از تشعشع در تصویربرداری پزشکی و تشخیص، است. تجویز پرتو می تواند با هدف علاج (کیوراتیو) یا درمان ادجوونت (رادیوتراپی پس از شیمی درمانی) باشد. هم چنین گاهی پرتو به منظور درمان پالیاتیو (درمان تسکینی) یا درمانی(وقتی درمان می تواند منجر به افزایش بقا، کیفیت زندگی یا علاج ) استفاده شود. هم چنین ترکیب رادیوتراپی با جراحی، شیمی درمانی، هورمون درمانی یا ایمونوتراپی یا هر جهارتای آنها روش رایجی است. بیشتر انواع رایج سرطان را می توان به نحوی با رادیوتراپی درمان کرد. هدف اصلی رادیوتراپی (علاج، ادجوونت، نئوادجوونت، درمانی یا تسکینی) به نوع تومور، جای آن، مرحلۀ آن و سلامت عمومی بیمار بستگی دارد.
تابش به کل بدن (TBI)  تکنیکی در رادیوتراپی است که برای آماده سازی بدن برای دریافت پیوند مغز استخوان مورد استفاده قرار می گیرد. براکی تراپی، روش دیگری است که طی آن منبع پرتوی داخل یا در کار ناحیۀ مورد نظر برای درمان قرار می گیرد و باعث می شود تا پرتوگیری بافت های سالم در طی درمان سرطان هایی مانند پروستات، آندومتر، پستان و غیره کاهش یابد.
پرتودرمانی دارای کاربردهای متعددی در بیماری های غیر بدخیم مانند درمان نورالژی عصب سه قلو، آکوستیک نوروما، پتریجیوم، بیماری  شدید چشمی ناشی از تیروئید، سینوویت ویلوندولار رنگدانه ای و پیشگیری از رشد کولوئیدی اسکار ، تنگی مجدد عروق و استخوان سازی هتروتوپیک می باشد. استفاده از رادیوتراپی در بیماری های غیر بدخیم به خاطر خطرات آن و افزایش احتمال سرطان ناشی از پرتو به شدت محدود شده است.

مکانیسم فعالیت پرتو :

 رادیوتراپی با آسیب به DNA سلول های تومورال، تأثیر خود را می گذارد. این آسیب به DNA توسط یکی از دو صورت انرژی، فوتون یا ذرات باردار ، ایجاد می شود. این آسیب می تواند به صورت یونیزاسیون مستقیم یا غیر مستقیم زنجیرۀ DNA را تحت تأثیر قرار دهد.
در درمان با فوتون، اثر گذاری پرتوها بیشتر از طریق ایجاد رادیکال های آزاد و در نتیجه آسیب رساند به DNA است. از آنجا که سلول ها دارای مکانیزم ترمیم آسیب DNA تک رشته ای هستند ، دیده شده است که آسیب به دو رشتۀ DNA ، مهم ترین تکنیکی است که منجر به مرگ سلولی می شود. معمولاً سلول های سرطانی که تمایز نیافته و مشابه سلول های بنیادی هستند، بیشتر از سلول های سالم تمایز یافته تکثیر می یابند، و توانایی کمی برای بازسازی آسیب ها دارند. آسیب رشتۀ DNA در حین تقسیم سلولی به سلول های جدید منتقل می شود؛ آسیب های DNA سلول سرطانی منجر به مرگ سلول ها یا کاهش سرعت تکثیر آنها می شود.
یکی از محدودیت های رادیوتراپی با فوتون آن است که سلول های تومورهای توپر دچار کمبود اکسیژن می شوند. تومورهای توپر می توانند در نتیجۀ کاهش اکسیژن (هایپوکسی) رگ های خونی خود را تقویت کنند. اکسیژن یک حساس کنندۀ قوی به پرتو (رادیوسنسیتایزر /Radiosensitizer ) است و تأثیر دز تابشی را با ایجاد رادیکال های آزاد آسیب زننده به DNA افزایش می دهد. سلول های تومورال در یک محیط هایپوکسیک نسبت به پرتو، 2تا 3 برابر مقاوم تر  از سلول های سرطانی که در محیط دارای اکسیژن هستند، می باشند. تحقیقات زیادی از جمله استفاده از مخازن فشار قوی اکسیژن ، جایگزین های خون که اکسیژن زیادی حمل می کنند، داروهای حساس کنندۀ سلول های هایپوکسیک  مانند میزونیدازول و مترونیدازول، و سایتوتوکسین های هایپوکسیک (سموم بافتی) مانند تیراپازامین، برای غلبه بر کمبود اکسیژن اختصاص داده شده است. تحقیقات جدیدی در مورد استفاده از ترکیبات افزایش دهندۀ اکسیژن مانند ترانس سدیم کروسِتینیت (TSC) به عنوان رادیوسنسیتایزر در حال انجام است.  
ذرات باردار مانند پروتون، بورون، کربن و یون های نئونباعث آسیب مستقیم به DNA سلول های سرطانی می شوند، مستقل از میزان اکسیژن بافت، اثری ضد تومور دارند چون بیشتر از طریق شکستن دو رشتۀ DNA تأثیر خود را می گذارد. از آنجا که این ذرات نسبتاً سنگین هستند، پکمتر در بافت به اطراف پراکنده می شوند. باریکۀ پرتو خیلی پخش نمی شود، روی تومور متمرکز باقی می ماند و عوارض جانبی کمی را به بافت های اطراف وارد می کند. هم چنین آنها به خاطر خصوصیت های خاص فیزیکی خود (خاصیت دارا بودن پیک براگ) تومور را دقیق تر هدف قرار می دهند. برای مثال در پروتون تراپی، آسیب های وارده به بافت های سالم اطراف تومور بسیار پایین است. این موضوع کمک می کند تا تومورهایی که در نواحی حساسی هستند (مانند تومور های سر وگردن) با دقت بیشتر و با حداقل آسیب به بافت های اطراف درمان شوند. تابش پرتو برای کودکان مضر است ، چون در حال رشد هستند.  

دستگاه های رادیوتراپی :

  در حدود سال 1950 ، رادیوتراپی خارجی با دستگاهی انجام شد که ولتاژی بیشتر از kVp 300 تولید می کرد. بعد از آن با توسعه ساخت دستگاه های کبالت در دهه 1950 و 1960 ، دستگاه های کیلوولتاژ کمتر استفاده شد. دستگاه های پرتودرمانی X بر مبنای انرژی و نوع عملکرد به چند دسته تقسیم می شوند.

1. پرتوهای گرنز: پرتوهای کم انرژی زیر 20kV ، دیگر در رادیوتراپی کاربردی ندارد.
 
2.دستگاه درمان تماسی : در پتانسیل کمتر از 40-50kV فعالیت می کند. فاصلۀ چشمه تا سطح پوست، کمتر از 2 سانتیمتر است. این دستگاه ها برای درمان سطح پوست استفاده می شود چون بیشترین میزان دز را به سطح پوست می رساند و بافت های زیر آن با افزایش عمق  تا حد زیادی حفظ می شود. این پرتوها برای درمان تومورهایی با عمق 2-1میلیمتر مناسب هستند.
 
3.دستگاه های درمانی سطحی(سوپرفیشیال): پرتوهای X در بازۀ پتانسیل kV 150-50  تولید می شوند. به خاطر انرژی کم ، برای درمان تومورهای تا عمق 5میلیمتر  استفاده می شود و بیشترین دز را سطح پوست می گیرد. فاصلۀ چشمۀ پرتو تا سطح پوست بین 20-15 سانتیمتر است.
 
4.ارتوولتاژ: بیشتر دستگاه های ارتوولتاژ در پتانسیلی بین kV 300 -200 کار می کنند. فاصلۀ چشمۀ پرتویی آن با پوست معمولاً 50سانتیمتر است. حدود 90% دز آن در عمق 2سانتیمتر از سطح پوست جذب می شود. برای درمان تومورهایی با عمق بیشتر از 2سانتیمتر مشکلاتی وجود دارد:  دز پوست افزایش پیدا می کند، و نمی توان به خوبی دز را در ناحیۀ مورد نظر توزیع کرد. امروزه با آمدن دستگاه های جدید تر این مشکل تا حد زیادی برطرف شده است. به همین دلیل این دستگاه امروزه کمتر استفاده می شود.
 
5.درمان با ولتاژ بالا (مگا ولتاژ) : باریکه های پرتو X یا ɣ (گاما) با انرژی بیشتر از MV1 جز دستۀ مگاولتاژها محسوب می شوند. دستگاه های مگاولتاژ درمانی عبارتند از انواع شتاب دهنده ها و دستگاه  تله تراپی پرتو ɣ مانند دستگاه کبالت (Co60) .
 

a.  دستگاه کبالت 60 : همانطور که از نامش مشخص است، این دستگاه از چشمۀ کبالت 60 به عنوان منبع پرتویی استفاده می کند. کبالت 60، پرتوی گامایی با انرژی میانگین 1.25MeV ساتع می کند. بین مواد رادیواکتیو، کبالت بهترین و مناسب ترین مادۀ رادیواکتیو برای پرتودرمانی خارجی است. از این پرتوهای ɣ در درمان استفاده می شود و می توان تومورهای عمقی را با آن درمان کرد.
کبالت 60 از آنجا که دستگاهی قدیمی است، معایب خاص خود را دارد. الف: در دزهای زیاد پوست را می سوزاند، چون حفظ پوست کمی دارد.ب : هم چنین این دستگاه به دلیل نداشتن چشمۀ نقطه ای تولیدِ پرتو دارای نیمسایه است. نیم سایه به پرتوهایی اطلاق می شود که در اثر عبور از کولیماتور (سردستگاه که به میزان مورد نظر باز وبسته می شود) به وجود می آید و معمولاً کمی از آن در خارج محدودۀ درمانی قرار می گیرد و باعث پرتوگیری بی مورد نواحی سالم می شود. ج: هم چنین در اثر بر هم کنش بین فوتون های ɣ و خود چشمه ، محفظۀ آن و کولیماتورهای دستگاه، پرتوهای ɣ کم انرژی و پراکنده ای تولید می شوند و به همین دلیل کمی از یکنواختی باریکۀ پرتو کاسته می شود. د: هم چنین چشمۀ کبالت به مرور زمان ضعیف تر می شود و در نتیجه باید مدت درمان را طولانی تر کرد.

 
b.  شتابدهندۀ خطی (Linear accelerator/ Linac) : دستگاهی که به کمک امواج الکترومغناطیس ذرات بارداری مانند الکترون را تا انرژی های بسیار بالا شتاب می دهد. از باریکه های الکترون در انرژی های بالا می توان در درمان های سطحی استفاده کرد. در صورت وجود تومورهای عمقی دیگر نمی توان با الکترون آن ها را درمان کرد، در این حالت باید آنها را با فوتون درمان کرد، در نتیجه برای تولید فوتون، این الکترون های پرانرژی با هدفی برخورد می کنند و پرتوهای X تولید می کنند.
شتابدهنده های خطی نسبت به کبالت 60 مشکلات کمتری دارند : الف : پوست را بهتر حفظ می کنند، چون جذب بیشترین حد دز آن از حدود  12 میلیمتر شروع می شود در حالی که این میزان در کبالت 5 میلیمتر است (البته این اندازه در مقدار انرژی های مختلف شتابدهنده متفاوت است). ب: این دستگاه نیم سایۀ خیلی کمتری نسبت به کبالت دارد. ج: یکنواختی پرتوهای آن بسیار بیشتر و بهتر از کبالت است. شتابدهنده منبع رادیواکتیو ندارد و به همین دلیل پرتوهای آن ضعیف نمی شوند و زمان درمان افزایش نمی یابد.
 
6.  پرتوهایی از جنس ذرات سنگین : پرتوهای x  و الکترون ها اصلی ترین پرتوها در رادیوتراپی هستند، اما از باریکه های ذرات سنگین هم به دلیل مزیت افزایش دقت رسانیدن دز مورد نظر و درمانی دقیق تر (روی تومور اثر بیشتری دارند تا بافت های سالم) هم استفاده می شود. این ذرات سنگین می توانند از جنس نوترون ها، پروتون ها، دوترون ها، ذرات آلفا، پیون های منفی و یون های سنگین باشند که تا انرژی های بالا شتاب می گیرند. استفاده از این ذرات به علت هزینه های بالا و کم بودن مراکز آن خیلی کم و محدود است.
 
7.  تکنولوژی های جدید در رادیوتراپی :
 
IMRT.a  : در رادیوتراپی های سنتی، درمان ها به صورتی بود که پرتوها با شدتی یکسان بر سطح مورد نظر می تابیدند. البته می شد تا حدی به کمک وج یا سایر جبران کننده ها شدت دز را در نقاطی کم و زیاد کرد.  
IMRT به تکنیکی از رادیوتراپی اطلاق می شود که که در آن پرتوهایی با شدت های متفاوت از جوانب مختلف به ناحیۀ مورد نظر در بدن تابیده می شود. در این تکنیک ، از طراحی درمانِ معکوس استفاده می شود. هدف تکنیک IMRT درمان بیمار با تابش پرتوهایی با اثرگذاری های غیریکنواخت از جهات مختلف است، که باعث می شود تا دز زیادی با دقت زسادی به ناحیۀ هدف و دز کمی به بافت های سالم اطراف آن برسد. برنامۀ طراحی درمان آن به صورتی است که هر پرتو به تعداد زیادی پرتوهای کوچکتر تقسیم می شود و دز موردنظر و اثرگذاری هرکدام از آنها تعریف می شود. در IMRT ، کولیماتور به صورت سنتی خود نیست و به صورت MLC (Multi leaf Collimator) است. MLC باعث می شود تا بتوان شکل دلخواه را به بیم موردنظر داد و به خوبی با تکنیک IMRT همکار و هماهنگ است.
b.  استریوتاکتیک رادیوتراپی /رادیوسرجری: این تکنولوژی، پرتو را به صورت خیلی دقیقی به بدن می رساند. این روش بیشتر برای تومورهای سر وگردن استفاده می شود ولی برای سایر نقاط بدن هم استفاده می شود. در استریوتاکتیک رادیوتراپی از سیستمی سه بعدی استفاده می شود تا به خوبی هدف مشخص شود، در این حالت علامتی هم در آن ناحیه قرار می گیرد تا به خوبی محل تومور مشخص شود؛ این کار باعث می شود دز تابش دقیقاً به محل تعیین شده برسد. هدف این کار رساندن دز مناسب به کل تومور و حفظ بافت های سالم اطراف است. رادیوتراپی استریوتاکتیک با تکنیک های درمانی مختلفی از جمله گاما نایف که از کبالت 60 استفاده می کند، سایبرنایف و غیره انجام می شود. درمان می تواند در یک یا چند جلسه انجام شود. این تکنولوژی کمک می کند تا سلول های تومورال تنها در یک جلسۀ درمانی کشته شوند و تومور ریشه کن شود.

  i.  گامانایف : دستگاهی است که دارای 201 چشمۀ کبالت 60 است که درون محفظه ای به شکل نیم کره چیده شده اند. هرکدام از این چشمه ها می توانند حول محور خاصی تا فاصلۀ 40 سانتی متری تابش داشته باشند. هرکدام از این چشمه ها دارای کولیماتور مخصوص خود هستند و این محفظه کلاه خود شکل دارای 201 کولیماتور است و روی سر بیمار قرار می گیرد. بنا بر محل تومور، شکل آن و دزی که مورد نظر است، تعدادی از کولیماتورها باز می شوند. گامانایف به علت سیستمی که دارد فقط برای سر (مغز) درمان تومورهایی تا 4سانتیمتر استفاده می شود .

  ii.  تکنیک دیگری که روز به روز بیشتر در حال گسترش است، سایبر نایف است. ساختار این دستگاه به این صورت است که شتابدهنده ای روی یک بازوی روباتیک قرار دارد و در حدود 6 درجه قدرت گردش دارد. دقت این دستگاه بسیار بالاست و مستقیماً ناحیه ای که نشانه گذاری شده است را هدف قرار می دهد. این دستگاه مانند گامانایف فقط برای تومور های کوچک قابل استفاده است. استفاده از سایبرنایف برای تومورهایی که در نواحی حساس هستند (مانند نخاع) بسیار مناسب است چون در عین حفظ بافت های سالم اطراف،دز مناسبی را به تومور می رساند.
 

موضوعات مرتبط
IMRT ، ساختار و کاربرد آن
IMRT چیست؟
رادیوتراپی سه بعدی کانفورمال
معرفی پزشک  ||   اخبار و رویدادها  ||   عضویت در سایت
نمایش سایت در زبان های دیگر: Persian